Türkiye'nin Coğrafi Konumu
10 soru, açıklamalı

Türkiye 36°–42° kuzey enlemleri ile 26°–45° doğu boylamları arasındadır. Yalnızca bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

1. Türkiye'de Akdeniz iklimi görülür
2. Türkiye Kuzey Yarım Küre'de ve orta kuşakta yer alır
3. Türkiye'nin üç tarafı denizlerle çevrilidir
4. Türkiye'de petrol çıkarılır

Enlem ve boylam değerleri matematik konumu verir: 36–42° K orta kuşağın içindedir. Denizlerle çevrili olma özel konum, petrol ve iklim tipi ise başka etkenlere bağlıdır.

Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki boylam farkı 19°'dir. Bu fark kaç dakikalık yerel saat farkı yaratır?

1. 38 dakika
2. 76 dakika
3. 19 dakika
4. 114 dakika

Dünya 24 saatte 360° döner; 1° boylam 4 dakikaya karşılık gelir. 19 × 4 = 76 dakika. Doğudaki Iğdır'da yerel saat, batıdaki Çanakkale'den 76 dakika ileridir.

Türkiye'de Güneş ışınlarının yılın hiçbir gününde hiçbir yere dik açıyla düşmemesinin nedeni nedir?

1. Türkiye'nin Doğu Yarım Küre'de olması
2. Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması
3. Türkiye'nin dönenceler dışında yer alması
4. Türkiye'nin dağlık olması

Güneş ışınları yıl içinde yalnızca Yengeç ve Oğlak dönenceleri (23°27' K–G) arasına dik düşer. Türkiye'nin en güneyi bile 36° K'de olduğundan dönencenin dışındadır.

21 Haziran öğle vakti Sinop'ta ölçülen gölge boyu, aynı anda Hatay'da ölçülenden uzundur. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

1. Sinop'ta nemin fazla olması
2. Sinop'un daha yüksek enlemde bulunması
3. Hatay'ın daha doğuda olması
4. Sinop'un deniz kıyısında olması

Kuzey Yarım Küre'de dönenceden kuzeye gidildikçe Güneş ışınlarının geliş açısı küçülür, gölge boyu uzar. Sinop (42° K), Hatay'dan (36° K) daha kuzeydedir.

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin özel konumunun bir sonucudur?

1. Orta kuşakta yer alması
2. Yerel saat farkının 76 dakika olması
3. Kuzeye gidildikçe gece-gündüz süre farkının artması
4. İstanbul ve Çanakkale boğazlarıyla Karadeniz–Akdeniz deniz yolunu denetlemesi

Özel konum, bir yerin kıtalara, denizlere, boğazlara ve komşularına göre konumudur. Boğazların denetimi buna örnektir; diğer üç seçenek enlem ve boylama bağlı matematik konum sonuçlarıdır.

İstanbul yaklaşık 29° doğu, Van yaklaşık 43° doğu boylamındadır. Van'da yerel saat, İstanbul'a göre nasıldır?

1. 14 dakika ileridir
2. 56 dakika geridir
3. Aynıdır
4. 56 dakika ileridir

Boylam farkı 43 − 29 = 14°; 14 × 4 = 56 dakika. Doğudaki yerlerde Güneş daha önce doğduğu için yerel saat ileridir; Van, İstanbul'dan 56 dakika öndedir.

Türkiye'de dört mevsimin belirgin yaşanması aşağıdakilerden hangisinin sonucudur?

1. Üç tarafının denizlerle çevrili olması
2. Yüzölçümünün büyük olması
3. Orta kuşakta yer alması
4. Ortalama yükseltisinin fazla olması

Mevsimlerin belirginliği enleme bağlıdır: orta kuşakta Güneş ışınlarının geliş açısı yıl içinde çok değişir, sıcaklık mevsimden mevsime belirgin farklılaşır. Yükselti ve deniz etkisi mevsimleri değiştirmez, yalnızca sertliğini etkiler.

Türkiye'nin kuzey-güney doğrultusundaki genişliği yaklaşık 6° enlem kadardır. Bir enlem derecesi yaklaşık 111 km olduğuna göre bu genişlik kaç kilometredir?

1. Yaklaşık 111 km
2. Yaklaşık 666 km
3. Yaklaşık 1 660 km
4. Yaklaşık 360 km

6 × 111 = 666 km. Enlem dereceleri arasındaki uzaklık her yerde yaklaşık aynıdır (111 km); boylamlar arası uzaklık ise Ekvator'dan kutuplara doğru daralır.

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin matematik konumunun sonucu DEĞİLDİR?

1. Kuzeyden güneye gidildikçe sıcaklık ortalamasının artması
2. Batı ile doğu arasında yerel saat farkı olması
3. Kıyı ile iç kesimler arasında iklim farkının görülmesi
4. Güneş ışınlarının hiçbir zaman dik gelmemesi

Kıyı-iç kesim iklim farkı denize yakınlık ve dağların uzanışına, yani özel konuma bağlıdır. Diğer üç ifade doğrudan enlem ve boylamdan kaynaklanır.

Türkiye'nin Asya ile Avrupa arasında yer alması aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğurur?

1. Yerel saatin doğuda ileri olması
2. Dönenceler dışında kalması
3. Önemli kara, deniz ve enerji nakil yollarının üzerinde bulunması
4. Gölge boyunun kuzeyde uzun olması

Kıtalar arasında köprü konumu özel konumun sonucudur: Doğu-Batı ticaret yolları, boru hatları ve boğazlar bu konumdan güç alır. Diğer seçenekler matematik konum sonuçlarıdır.