Afetler ve Afet Yönetimi
10 soru, açıklamalı

Türkiye'de can kaybı ve ekonomik kayıp açısından en yıkıcı doğal afet türü aşağıdakilerden hangisidir?

1. Deprem
2. Çığ
3. Fırtına
4. Kuraklık

Türkiye, Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay hatları üzerinde yer alır; 1939 Erzincan, 1999 Gölcük ve 2023 Kahramanmaraş depremleri on binlerce can kaybına yol açmıştır. Diğer afetler daha yerel ve daha az ölümcüldür.

Karadeniz Bölgesi'nde heyelanların sık görülmesinde aşağıdakilerden hangisi etkili DEĞİLDİR?

1. Eğimin fazla olması
2. Yağışın bol olması
3. Yazların kurak ve sıcak geçmesi
4. Killi toprakların yaygın olması

Heyelan için eğim, suya doygun toprak ve kaygan (killi) tabaka gerekir; Karadeniz'de üçü de vardır. Yaz kuraklığı Akdeniz ikliminin özelliğidir ve heyelanı kolaylaştırmaz, aksine toprağın kuru kalması kaymayı azaltır.

Çığ afeti Türkiye'de en çok hangi bölgede ve hangi mevsimde görülür?

1. Ege, yaz
2. Güneydoğu Anadolu, sonbahar
3. Doğu Anadolu, kış
4. Marmara, ilkbahar

Çığ, kalın kar örtüsünün dik yamaçlardan kayması olayıdır; yüksek, dağlık ve uzun kış yaşayan Doğu Anadolu ile Doğu Karadeniz dağlarında, özellikle kış aylarında görülür.

Afet yönetiminde 'tehlike' ile 'risk' kavramları arasındaki fark aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

1. Tehlike beşerî, risk doğal olayları anlatır
2. Risk afet sonrasını, tehlike afet öncesini anlatır
3. Tehlike, zarar verebilecek doğal olayın kendisidir; risk, bu olayın insan ve mal varlığına vereceği olası zarardır
4. İkisi de aynı anlama gelir

Deprem bir tehlikedir; aynı büyüklükteki deprem ıssız bir alanda düşük, çürük yapılı bir şehirde yüksek risk taşır. Risk = tehlike × zarar görebilirlik olarak düşünülür.

Aşağıdaki çalışmalardan hangisi afet yönetiminin 'zarar azaltma' aşamasına girer?

1. Yıkılan köprülerin yeniden yapılması
2. Fay hattı üzerindeki alanların imara kapatılması
3. Geçici barınma çadırlarının kurulması
4. Enkaz altındakilerin kurtarılması

Zarar azaltma afet olmadan önce riski düşüren adımlardır: imar planı, yapı denetimi, dere yataklarının boşaltılması. Kurtarma ve çadır kurma müdahale, köprü yapımı iyileştirme aşamasıdır.

Türkiye'de kentlerde sel ve taşkın zararlarının artmasının en önemli beşerî nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

1. Dere yataklarının yapılaşmaya açılması ve zeminin betonla kaplanması
2. Rüzgâr hızının artması
3. Yağış miktarının her yıl düzenli artması
4. Deniz seviyesinin yükselmesi

Beton ve asfalt suyu emmez; dere yatağına yapılan binalar suyun yolunu keser. Aynı yağış, eskiden toprağa sızarken bugün sokaklarda birikir. Bu nedenle sel çoğu kez doğal değil, plansız yerleşmenin ürettiği bir afettir.

İç Anadolu'da erozyonun şiddetli olmasının temel nedeni ile en etkili önlemi aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

1. Eğimin az olması – teraslama
2. Toprağın kumlu olması – sulama
3. Bitki örtüsünün cılız olması – ağaçlandırma ve mera ıslahı
4. Yağışın çok fazla olması – baraj yapımı

Erozyonu asıl durduran bitki örtüsüdür; step alanlarında çıplak kalan toprağı yağmur ve rüzgâr kolayca süpürür. Ağaçlandırma, otlatmanın düzenlenmesi ve eğimli arazide teraslama en etkili önlemlerdir.

Tsunami aşağıdakilerden hangisinin sonucunda oluşur?

1. Nehirlerin denize bol su taşıması
2. Ay'ın çekim etkisiyle gelgitin yükselmesi
3. Şiddetli rüzgârın dalgaları büyütmesi
4. Deniz tabanında meydana gelen deprem, volkanik patlama ya da heyelanın su kütlesini harekete geçirmesi

Tsunami, deniz tabanındaki deprem, su altı volkanik patlaması ya da büyük bir heyelanın su kütlesini aniden itmesiyle oluşan ve kıyıya yaklaştıkça yükselen dalgalardır. Rüzgâr dalgası ve gelgit başka olaylardır; 2004 Hint Okyanusu ve 2011 Japonya tsunamileri deniz tabanı depremleriyle oluşmuştur.

Aşağıdaki afetlerden hangisi 'yavaş gelişen afet' olarak sınıflandırılır?

1. Çığ
2. Hortum
3. Deprem
4. Kuraklık

Kuraklık aylar, hatta yıllar içinde, yağışın uzun süre normalin altında kalmasıyla gelişir; başlangıcı belirsizdir. Deprem, çığ ve hortum saniyeler-dakikalar içinde gerçekleşen ani afetlerdir.

Akdeniz kıyılarında orman yangını riskinin en yüksek olduğu dönem ve bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

1. Yaz; uzun kuraklık, yüksek sıcaklık ve reçineli kızılçam ormanları
2. Sonbahar; dalga ve fırtına
3. Kış; soğuk hava ve kar yükü
4. İlkbahar; bol yağış ve nem

Akdeniz ikliminde yaz aylarca yağışsız geçer; kuruyan örtü ve reçineli kızılçam kolay tutuşur, rüzgâr yangını hızla yayar. Bu yüzden yangın mevsimi Haziran–Eylül arasıdır.